ఎంతో అపురూపమైన ప్రేమ తన సొంతమవుతుందని ఆశపడ వచ్చు.. గుండె నిండా ప్రేమతో ఒకరి చేతిని అంతే అపురూపంగా చేతుల్లోకి తీసుకోవచ్చు. కానీ, ఒక్కోసారి ఎక్కువో తక్కువో అనికాదు ఆశించిన దానికి పూర్తి విరుద్ధంగా, ఒక విషాదంతంగా జీవితం మిగిలిపోతుంది. హృదయం గాయాల జల్లెడవుతుంది. ఈ విపరిణామానికి మనిషి కకావికలమవుతాడు. కల్లోల సాగరమవుతాడు. ఈ భావోద్వేగాలే 1949లో విడుదలైన ‘నమూనా’ సినిమా కోసం న క్శబ్‌ రాసిన పాటలో వినిపిస్తుంది. స్వరకర్త సి. రామచంద్ర బాణీకి లతా మంగేష్కర్‌ ప్రాణం పోశారు.
జుల్మ్‌ తుమ్హారే సహ నా సకే హమ్‌- సబ్ర్‌ కా దామన్‌ ఛూట్‌ గయా ఎక్‌ ఠేస్‌ లగీ - ఆసూ టప్‌కే - ఎక్‌ ఛోట్‌ లగీ దిల్‌ టూట్‌ గయా / ఎక్‌ ఠేస్‌ లగీ/ (నీ కసాయి తనాన్ని భరించడం నా వల్ల కాలేదు. సహనాల బంధం ముక్కలయ్యింది. ఒక వే టుకు కన్నీరొలికింది.. ఒక గాయమై.. హృదయం విరిగిపోయింది)
ప్రేమపాశంలో జీవితకాలమంతా పెంచుకున్న ఎంతటి బంధమైతేనేమిటి? ఎడతెగని కసాయి వేట్లతో అది తునాతునకలైపోతుంది. ఏ రోజుకారోజు ఈటెలు కొత్తగా గుండెలో దిగుతుంటే జీవితం కన్నీటి ప్రవాహమవుతుంది. అదే పనిగా ఎదలో గునపాలు దిగుతూ ఉంటే ఒక దశలో ఏడవడానికి కూడా శక్తి లేక గొంతు మూగపోవచ్చు. ఏడుస్తూ విలవిల్లాడితే గానీ, తృప్తి కలగని క్రూరత్వం ఇంకా ఇంకా గాయం చేస్తూ పోవచ్చు. అప్పటిదాకా మనిషిలోని ఒక కోణాన్నే చూసిన వాళ్లను ఇదంతా దిగ్ర్భాంతికి గురిచేయక మానదు. అప్పటిదాకా అంతగా నమ్మిన వ్యక్తిలో, అతనే తన లోకం అని నమ్మిన వ్యక్తిలోంచి ఒక్కొక్క వైరుద్ధ్యమే బయటపడుతుంటే త ట్టుకోవడం ఎవరి తరమవుతుంది?
నజ్‌రోంకీ లగావట్‌ దిల్‌ కీ లగీ - సుఖ్‌ సే నహీఁ రహెనే దేగీ కభీ జిన్‌ పే తేరే గమ్‌ మే గుజ్‌రీ - ఎక్‌ ఛాలా బనా ఔర్‌ ఫూట్‌ గయా / ఏక్‌ ఠేస్‌ లగీ/ (హృదయాన్ని ఆవరించిన ప్రేమ, సుఖంగా ఎప్పుడూ ఉండనివ్వదు. వ్యధలు దొర్లిన చోట ఒక బొబ్బ పుట్టి అంతలోనే చితికిపోతుంది )
బంధం ఏర్పడిన కొత్తలో అంతా ఆనందంగానే ఉంటుంది. కాకపోతే ఆ బంధం ఎప్పటికీ అలాగే ఉండిపోతుందా? లేక ఏ సుడిగాలికో వడలిపోయి రాలిపోతుందా? అని మనసు నిరంతరం దిగులూ ఆందోళనల్లో పడిపోయిందనుకోండి. వారి మనసుకింక సుఖంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కడిది? నిజంగానే ఒకవేళ అలా ఏదైనా అపస్వరమైనా పలికితే హృదయం విలవిల్లాడిపోతుంది. విషాద గీతాల్ని ఆలపిస్తుంది. నిజానికి ఎవరూ ఉబుసుకోక ప్రతికూల ఆలోచనలు చేయరు. ఎక్కడో ఆ ఛాయలు కనపడతాయి. మరెక్కడి నుంచో సెగలు ఎగిసిపడుతుంటాయి. ఇవే మనిషిలో అనుమానాన్ని కలిగిస్తాయి. ఆవేదనకు గురిచేస్తాయి. క్షణం క్షణం వణికిపోయేలా చేస్తాయి. అంతటి అంతరక్షోభలో ఎంత కొత్త బంధమైనా ఏం ప్రశాంతంగా ఉంటారు?
ముహ్‌ ఫేర్‌ కే జానే వాలే యే ఫరియాద్‌ తో మేరీ సున్‌తా జా జిస్‌మే తేరీ తస్వీర్‌ సజీ - ఆజ్‌ వో శీశా టూట్‌ గయా / ఏక్‌ ఠేస్‌ లగీ/ (ముఖం చిట్లించుకుంటూ వెళ్లే బాటసారుల్లారా! నా ఫిర్యాదు కాస్త విని వెళ్లండి! గాజు బీరువాలో అమర్చిన మీ చిత్రపటం ఈ రోజు పగిలిపోయింది చూసుకొండి.)
గుండెలో ఎంత ద్వేషం పెంచుకుంటారో ఏమిటో... అస్తమానం ఎవరినో ఏమో చేస్తామంటూ కొందరు అదేపనిగా ప్రతిజ్ఞలు చేస్తారు. ఎదుటి వారికేసి ఎప్పుడూ గుడ్లురుముతూ ఉంటారు. దానికంతా తామేదో చాలా సురక్షితంగా ఉన్నామనే భావనే కారణం. కానీ, తాము ఎంతో భద్రంగా దాచుకున్నామనుకుంటున్న తమ చిత్రపటం కూడా ఒక్కోసారి పగిలి ముక్కలైపోవచ్చు. అయినా చాలా రోజుల దాకా వారికి ఆ విషయమే తెలియకపోవచ్చు. ఎంతసేపూ ఎదుటివారి బతుకుల్ని కూల్చివేస్తున్నామన్న సంతోషంలోనే ఉండిపోతే, తన జీవితం ఎలా కూలిపోతోందో తెలుసుకునే అవకాశమెక్కడ? నిజానికి ఎదుటి వారి జీవితంలోకి చూడటంలో ఉన్న దాంట్లో వెయ్యి రెట్ల అదనపు శ్రమ తన జీవితంలోకి చూసుకోవడంలో ఉంది. అందుకే చాలా మంది ఆ అంతర్వీక్షణకు సిద్ధం కాలేక తప్పించుకోవాలని చూస్తారు. కానీ, జీవిత సత్యాలు ఎవరినీ వదిలిపెట్టవు. అవి జీవితమంతా వెంటాడతాయి. ఎప్పుడో జీవనతత్వాన్ని బోధించి తీరతాయి.
లోకంలో ఎన్ని వందల కోట్ల మంది ఉంటేనేమిటి? నీ ప్రాణ సమానమైన వాళ్లు నీకు దూరమైపోతే, లోకంలో ఎందరున్నా ఎవరూ లేనట్లే అనిపిస్తుంది. తనదంటూ, తనకంటూ ఇంకేమీ మిగల్లేదనిపిస్తుంది. కాకపోతే ఆ దూరమైపోయిన వాళ్లు ఎప్పుడైనా మళ్లీ రాకపోతారా అన్న ఒక ఆశ మాత్రం ఎప్పటికీ వెంటాడుతూనే ఉంటుంది. నిరంతరం వాళ్లకోసం ఎదురు చూడటం ఒక పెద్ద తపస్సవుతుంది. ఆ తపస్సులో ప్రతిధ్వనించే కొన్ని జీవనరాగాలు 1991 లో విడుదలైన బంజారన్‌’ సినిమా కోసం ఆనంద్‌ బక్షీ రాసిన ఈ పాటను లక్ష్మీకాంథ్ ప్యారేలాల్ స్వర కల్పన చేసారు. సంచార జీవనంలోని ప్రణయాలు, వాటి పరిణామాలు ఎలా ఉంటాయో తెలిపే ఈ పాటలోని చరణాలు అల్కా యాజ్ఞిక్‌ గొంతులో ఎంత సహజంగా పలికాయో మీరే చూడండి.
* * * * *
తేరీ బంజారన్‌ రస్తా దే ఖే - కబ్‌ ఆయేగా మేరే బంజారే ఓ తూ నహీ ఆయా- ఆగయే సారే కబ్‌ ఆయేగా మేరే బంజారే (యీ సంచారిణి ఎదురు చూస్తోంది ఓ సంచారీ! నువ్వు ఎప్పుడొస్తావు? నువ్వొక్కడివే రాలేదు. ఎవరెవరో అందరూ వచ్చారు. సంచారీ! నువెవ్వప్పుడొసావు మరి!) సాధువుల లోకం సాధువులకన్నట్లు... సంచారుల లోకం సంచారులది. అసలే దేశ సంచారులు. ఎప్పుడు ఏ ప్రాంతం నుంచి ఏ ప్రాంతానికి వెళతారో, ఏ దేశం నుంచి ఏ దేశానికి బస మార్చేస్తారో ఎవరికీ తెలీదు. కాకపోతే, తమలో తాము ఉండిపోయినంత కాలం, ఎవరు ఎటు వెళ్లినా తంటాయేమీ ఉండదు. కానీ, ఒకరి హృదయంలోకి ఒకరు ప్రవేశించి , పరస్పరం హృదయాల్ని పంచేసుకుంటేనే అలజడి మొదలవుతుంది? ఎడబాట్లు, ఎదురుచూపులు గుండెల్ని కలవరపెడుతుంటాయి. కల్లోలపరుస్తుంటాయి. దూర్‌ బహుత జో దేశ్‌ హై తేరా - పహుంచా నహీ సందేశ్‌ జో మేరా సప్నోంకే రాజా జల్దీ సే ఆజా- దేర్‌ న కర్‌ సాజన్‌ ప్యారే కబ్‌ ఆయేగా మేరే బంజారే (నీ దేశం బహుదూరం, నేను పంపిన కబురు నీకు చేరలేదేమో మరి కలల రాజా కదలిరా త్వరగా, జాగు సేయకింక ఓ ప్రేమమూర్తీ ఎప్పుడొస్తావో మరి ఓ సంచారీ!) దూరాలు, తీరాల మధ్య అయితేనేమిటి? హృదయాల మధ్య అయితేనేమిటి? ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఆ దూరాల్ని అధిగమించాల్సిందే లేదంటే దూరాలు మహాదూరాలై, మనం, మనకు తెలియకుండానే, తిరిగి ఎప్పటికీ చేరువకాలేని సుదూర దీవుల్లోకి విసిరివేయబడతాం. ఇద్దరూ ఉన్నది భూగోళం మీదే కావచ్చు కానీ, ఇద్దరూ నడుస్తున్నది భూమధ్య రేఖ మీదే కావచ్చు. కానీ, భూమికి ఎడమ కుడి వైపుల మధ్య ఎంతెంత దూరం? ఆగమేఘాల మీద ఏదైనా కబురంపాలన్నా అన్నిసార్లూ అంత సులువుగా అది అందదు కదా! పోనీ సమాచారం అందిన తర్వాతైనా, వడివడిగా అడుగులు వేయకుండా, తడబడుతూ ఉండిపోతే తీరాలు చేరువయ్యేదెలా? కన్న కలలు నెరవేరేదెలా?
ఐసా న హో కే తూన ఆయే - డోలీ కోయీ ఔర్‌ లే ఆయే తడ ప్‌ తడప్‌ కే తరస్‌ తరస్‌ కే - మై మర్‌జావూఁ గమ్‌ కే మారే తేరీ బంజారన్‌ రస్తా దేఖే- కబ్‌ ఆయేగా మేరే బంజారే ( నువ్వే రాకుండా పోయి- మరెవరో వచ్చి వాలేరు సుమా! తల్లడిల్లుతూ, తపించిపోతూ నేను నా ప్రాణాలు ఇక్కడ వదిలే ను సుమా! ఓ సంచారీ ఎప్పుడొస్తావు మరి!) పల్లకీ అంటే వెదురు కర్రల వేదిక కాదు కదా! రెండు హృదయాలు ఒక లోకంగా ఒదిగిపోయే ఒక దివ్య సౌధమది. ఎన్నో ఏళ్లుగా ఒకరి కోసం ఒకరు వేయి కళ్లతో ఎదురు చూస్తున్న తరుణమది. సరిగ్గా అలాంటి సమయంలోనే ఏదో అవరోధం వచ్చి, అడ్డంకి వచ్చి ఇద్దరూ ఒకరినొకరు కలుసుకోవడమే కుదరకపోతే ఏమవుతుంది? ఆ రెండు హృదయాలు ముక్కచెక్కలై ఆకాశానికి అన్ని వైపులా విసిరివేయబడతాయి. ఆ స్థితిలో అహోరాత్రులూ, క్షణం- క్షణం తపించి తల్లడిల్లే హృదయాలు తమ ప్రాణాల్ని ఏం నిలబెట్టుకుంటాయి? అందుకే ప్రేమికులు, అలాంటి విపరిణామమేదీ చోటుచేసుకోకముందే, ఎవరో వచ్చి విడగొట్టలేనంతగా తమను తాము మలుచుకోవాలనుకుంటారు.
సప్‌నోం మే సప్‌నా తోడ్‌గ యా తూ- ఆగ్‌ సులగ్‌తీ ఛోడ్‌గయా తూ ఫూలోం పే చల్‌ కే లగ్‌తా హై ఐసే - పావ్‌ కే నీచే హై ఆంగారే మై మర్‌ జావూఁ గమ్‌ కే మారే- కబ్‌ ఆయేగా మేరే బంజారే (కలలో వచ్చి నా కలను విరిచేశావు నువ్వు, అగ్ని జ్వాలల్ని నాలో వదిలేశావు నువ్వు ఇప్పుడు పూల మీద నడుస్తున్నా- పాదాల కింద నిప్పులున్నాయనిపిస్తోంది బాధాతప్తమై నేనింక బతకనేమో అనిపిస్తోంది- ఓ నా సంచారీ ఎప్పుడొస్తావు మరి!) నిజజీవితంలోనే అని కాదు హృదయాన్ని ఎవరో వచ్చి, కలలో విరిచేయాలని చూసినా, అది నిజమంత వేధిస్తుంది. హృదయం అనంతంగా వ్యాపించే ప్రేమైక జీవనం మొదలయ్యాక కలకూ నిజానికీ మధ్య అట్టే తేడా కనిపించదు. అందుకే ఎవరైనా, కలలో వచ్చి తమ కలల్ని చిదిమేయాలని చూసినా హృదయం రక్తసిక్తమవుతుంది. ఆ సమయంలో పూలతేరు మీద వెళుతున్నా, అగ్ని జ్వాలలకు ఆహుతి అవుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది. అందుకే ఎదురు చూపులతో ఎక్కువ కాలం గడిపేయకుండా, దూరాల్ని చెరిపేసి, తీరాల్ని ఏకం చేసి అక్కడ తమదైన ఒక తారాలోకాన్ని సృష్టించుకోవడం ఎవరికైనా తప్పనిసరి
రెండు కన్నీటి చుక్కల్ని చూసే మనం ఒక్కోసారి కకావికలైపోతాం. అలాంటిది, ఒక్కోసారి జీవితమే కన్నీటి సముద్రమైపోతుంది. ఆ సముద్రాన్ని దాటి బయటికి రావడం ఇక ఎప్పటికీ సాధ్యం కాదని, నువ్వు నువ్వుగా ఇంక మిగలవనీ తేలిపోతే, ఎవరికైనా ఏమనిపిస్తుంది? నేను ఈ సముద్ర గర్భంలో కలసిపోయినా, తనను నమ్ముకున్న వాళ్లకు మాత్రం ఆ గతి పట్టకూడదనిపిస్తుంది. వారిని ఆ వైపే రాకుండా వారించి కాపాడాలనిపిస్తుంది. 1958లో విడుదలైన ’పర్‌వరిశ్‌’ సినిమాకోసం హస్రత జయ్‌పురి రాసిన ఈ పాటలో అలాంటి జీవన స్పందనలే వినిపిస్తాయి. దత్తారామ్‌ స్వరపరిచిన ఈ పాటను విషాదగీతాలకు మారుపేరైన ముకేశ్‌ పాడిన తీరు నిజంగా గుండెల్ని జలదరింపచేస్తుంది. మరొకసారి వినిచూడండి మీకే తెలుస్తుంది.
* * * * * *
ఆసూ భరీ హైఁ యే జీవన్‌ కీ రాహేఁ కోయీ ఉన్‌సే కహెదే హమే భూల్‌ జాయేఁ (జీవన దారులన్నీ కన్నీళ్లతో నిండిపోయాయి నన్నింక మరిచిపొమ్మని ఎవరైనా ఆమెతో చె ప్పేస్తే బావుండును)
ప్రాణప్రదంగా ప్రేమించినవారిని ఎవరైనా పూలబాటల్లోంచి తీసుకువెళ్లాలనుకుంటారు గానీ, ముళ్లడొంకల్లోంచి నడిపించాలనుకుంటారా? క న్నీటి తుపానుల్లో వదిలేయాలనుకుంటారా? వెంట తీసుకుపోలేని స్థితిలో వారిని దూరంగా ఉండిపొమ్మంటారు. అలా అని వచ్చిపడిన సంక్షోభమేమిటో, ఆ విషాదమేమిటో నేరుగా తన ప్రేమమూర్తికి చెప్పేయడం కూడా ఒక్కోసారి సాధ్యం కాదు. ఆ విషాదం వెనుక అసలేం జరిగిందో చెప్పేయడానికి ఒక్కోసారి మన హృదయమే సరిపోదు. భాషా సరిపోదు. ఏదోలా చెప్పేద్దాం అనుకునే సరికి ఒక్కోసారి గొంతు తడారిపోతుంది, ఉన్న ఆ కాస్త భాష కూడా అవిటిదైపోతుంది. ఈ స్థితిలో తన ఆవేదనను తన ప్రేమ మూర్తికి చేరవేయడానికి మరో వ్యక్తిని ఆశ్రయించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. అదేదో ఆ విషాదాన్ని వివరించడానికని కాదు తననింక శాశ్వతంగా మరిచిపొమ్మనడానికి.
వాదే భులాదే, కసమ్‌ తోడ్‌ దే వో హాలత పే అప్‌నీ, హమే ఛోడ్‌ దే వో ఐసే జహాఁ సే క్యో హమ్‌ దిల్‌ లగాయే / కోయీ ఉన్‌సే/ (వాగ్దానాలన్నీ మరిచిపొమ్మని, చేసిన ప్రమాణాలన్నీ విరిచేయమని నా స్థితిగతుల్లో నన్ను ఇలా వదిలేసి పొమ్మని ఆమెకు చెబితే బావుండును ఇలాంటి ఈ లోకం మీద నేనింకా మనసు లగ్నం చేయడం దేనికి? న న్నింక మరిచిపొమ్మని ఎవరైనా ఆమెతో చెప్పేస్తే బావుండును)
ప్రేమికులుగా ఎన్నో వాగ్దానాలు, ప్రమాణాలు చేసుకున్న మాట వాస్తవమే కానీ, అవన్నీ జీవితం అంతో ఇంతో హాయిగా నడుస్తున్న రోజులు. జీవితం అక్షరాలా మన చేతుల్లోనే ఉన్న రోజులవి. కానీ, ఉన్నట్లుండి అంతా తలకిందులై పోయి, అనివార్యంగా అనుకున్న వాటికి అంతా పూర్తి విరుద్ధంగానే జరిగిపోతున్నప్పుడు అప్పుడెప్పుడో చేసిన వాగ్దానాలకు , ప్రమాణాలకు ఉనికేమిటి? వాటి విలువేమిటి? పున్నమి రోజుల్లో కలిసి నడిచిన ఆ దారుల్లోనే ఆ తర్వాత కటిక చీకట్లో నడవలేం కదా! ఒకవేళ తప్పనిసరిగా ఆ దారుల్లోంచే వెళ్లాలనే అనుకున్నా ఏ చిన్న దీపమైనా వెలిగించే అవకాశమే లేనప్పుడు మళ్లీ వెన్నెల రోజులు వచ్చేదాకా వేచి ఉండాల్సిందే కదా! అయినా ప్రకృతిలో అమావాస్య తర్వాత క చ్ఛితంగా పున్నమి వస్తుందన్న గ్యారెంటీ ఉంది. కానీ, జీవితాన్ని కమ్మేసిన చీకట్లు క చ్చితంగా తొలగిపోతాయన్న గ్యారెంటీ ఏదీ లేదు. ఆ గ్యారెంటీ ఏదీ లేనప్పుడు నీ ప్రేమమూర్తిని అప్పటిదాకా వేచి ఉండవని హృదయమున్న ఏ ప్రేమికుడూ చెప్పలేడు. అందుకే తననింక మరిచిపొమ్మని చెప్పడానికే సిద్ధమవుతాడు.
బర్‌బాదియోఁ కీ అజబ్‌ దాస్తా హూఁ శబ్‌నమ్‌ భీ రోయే మై వో ఆస్‌మాఁ హూఁ తుమ్హే హర్‌ ముబారక్‌, హమే అప్‌నీ ఆహేఁ /కోయీ ఉన్‌సే / (ద్వంసమైపోయిన వింత జీవనగాథను నేను మంచు సైతం విలపించే ఆకాశాన్ని నేను నీకు నీ సంసారపు శుభాకాంక్షలు, నా నిట్టూర్పులు నాతోనే ఉంటే ఉండనీ నన్నింక మరిచిపొమ్మని ఆమెతో ఎవరైనా చెప్పేస్తే బావుండును)
మన చుట్టూ జరిగే ఎన్ని జీవన విధ్వంసాల్ని మనం చూడలేదు. వాటన్నింటికీ ఒక తుది మొదలైనా ఉంటాయి. కూలిపోతున్నట్లే అనిపించిన జీవితాలే తిరిగి నిలబడిన ఎన్నో సందర్భాలు మనం అనేకం చూశాం. కానీ, కొన్నిజీవితాలు ఇందుకు పూర్తిగా భిన్నమైనవి, మోడు చిగురించడం మాట అటుంచి ఏ మంటలో ఎగిసిపడి కూకటి వేళ్లతో సహా బూడిదైపోతుంది. ఆకాశమే నాకు అండదండగా ఉన్నప్పుడు నాకేమిటని ఎంతో ధీమాగా ఉండే నక్షత్రాలు, మేఘాలు, మంచు, అనాథలై వెక్కివెక్కి ఏడ్చినట్లు, ఆశావ హమైన ఏ ఒక్క పరిణామమూ కనిపించక వీర కిశోరులు సైతం విషాదంలో పడిపోతారు. సంతోషమైనా దుఃఖమైనా నీతోనే అనడం అవతలి వ్యక్తి హృదయపు నిబద్ధతను చెబుతుంది కానీ, దుఃఖం తర్వాత సంతోషం వచ్చే అవకాశం అసలే కనిపించనప్పుడు ఎదుటివారిని నిరీక్షణలో ఉంచడం ఏ రకమైన నీతి. అందుకే అంతే లేని ఈ దుఃఖ సాగరపు అంచున నిలబడి జీవితాన్ని బలిచేసుకోవడం కన్నా, ఒక కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభించమని ఏ హృదయమున్న ప్రేమికుడైనా చెబుతాడు. ఆ కొత్త సంసార జీవితానికి అందరి కన్నా ముందే శుభాకాంక్షలు చెబుతాడు. నీ కొత్త జీవితపు ఆనందాన్ని చూసి ఆనందపడే అవకాశాన్నయినా ఈ నిట్టూర్పుల మధ్య నాకు దక్కనీ అంటాడు. నిజానికి సముద్రాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకోలేనప్పుడు తరంగాన్ని తాకి తన్మయం చెందడంలోనే హృదయ ఔన్నత్యం, ఒక గొప్ప జీవన పరిణతీ ఉన్నాయి.
సాధారణంగా ప్రేమికుల మక్కువంతా తమవైన వ్యక్తిగత ప్రయోజనాల మీదే ఉంటుంది. అయితే, అరుదుగా మాత్రమే కొందరిలో తన ప్రేమమూర్తి చేయందుకుని సమాజం కోసం ఏదైనా చేయాలనే తపన ఉంటుంది. తమ అసలు సిసలైన వ్యక్తిగత ప్రయోజనాలు నెరవేరతాయన్న ఒక అవగాహన వారికి ఉండడమే అందుకు కారణం. సరిగ్గా అలాంటి భావజాలంతో వచ్చే సినిమా పాటలు చాలా అరుదుగానే ఉంటాయి. 1959 లో విడుదలైన ’దీదీ’ సినిమా కోసం సాహిర్‌ లుధ్యాన్వీ రాసిన ’తుమ్‌ అగర్‌ భూల్‌ భీ జావో’ అనే పాటలోని ఒక పాదంలో కథానాయకుడు తన ప్రేయసిని ఉద్దేశించి ’మైనే తుఝ్‌సే హీ నహీ సబ్‌ సే ముహబ్బత కీ హై’ ( నేను నిన్నే కాదు సమస్త మానవాళినీ ప్రేమిస్తున్నా) అంటూ తన సామాజిక ప్రేమను వ్యక్తం చేస్తాడు. అయితే, ఈ పాట విడుదలైన ఓ పదేళ్ల తర్వాత అంటే 1972లో వచ్చిన ’ మేరే జీవన్‌ సాథీ’ సినిమా కోసం మజ్రూహ్‌ సుల్తాన్‌పురి అలాంటి సామాజిక ప్రేమగీతాన్నే రాశాడు. ఈ పాటకు ఆర్‌. డి బర్మన్‌ సమకూర్చిన బాణీ కిశోర్‌ కుమార్‌ గాత్ర మాధుర్యంతో పండిపోయింది. సినిమా విడుదలై నాలుగు దశాబ్దాలు దాటినా రస హృదయుల గుండెల మీద ఇప్పటికీ నడయాడుతూనే ఉంది.
ఓ మేరే దిల్‌ కే చైన్‌
చైన్‌ ఆయే మేరే దిల్‌ కో దువా కీజియే /ఓ మేరే/ ( ఓ నా హృదయ సాంత్వనమా! నాకు శాంతి కలగాలని కోరుకోవా! )
పోరాటం వ్యక్తిగతమే కావచ్చు. సామాజికమే కావచ్చు. ఆ పోరాటం ఎడతెరిపి లేకుండా ఏళ్ల పర్యంతం కొనసాగుతున్నప్పుడు ఒక్కోసారి మనసు కాస్తంత శాంతిని కోరుకుంటుంది. ఒక నిండైన సాంత్వనను కోరుకుంటుంది. ఒకవేళ అప్పటికే ఎవరైనా మన హృదయానికి బాగా చేరువై ఉంటే, వాటిని ప్రసాదించమని కోరేందుకు హృదయం సిద్ధమవుతుంది. ఏ యుద్దమైనా అంతిమంగా కోరుకునేది శాంతినేగా...! లోక హితం కోసం పోరాటం చేసే ఏ యువకుడైనా యుద్ద విరామంలో సైనికుడిలా ఎప్పుడైనా కాసేపు సేద తీరాలనుకుంటే తప్పేముంది? కాస్తంత శాంతిని, కాస్తంత సాంత్వనను కోరుకుంటే నేరమేముంది? అప్‌నా హీ సాయా దేఖ్‌ కే తుమ్‌ - జానె జహాఁ శర్‌మాగయే అభీ తో పహ్‌లీ మంజిల్‌ హై - తుమ్‌ తో అభీ సే ఘబ్‌రాగయే మేరా క్యా హోగా, సోంచో తో జరా హాయ్‌ ఐసే న ఆహేఁ భరా కీజియే / ఓ మేరే/ (ఓ హృదయేశ్వరీ! నీ నీడనే నువ్వు చూసుకుని సిగ్గుపడుతున్నావు ఇంకా ఇది తొలి అంతస్థే! అప్పుడే నువ్వు గాబరా పడిపోతున్నావు ఇలా అయితే, నేనేమై పోవాలో ఆలోచించు హోయ్‌... మరీ అంతలా నిట్టూర్పులు విడవకు)
ఎవరినో నీ మనసు నిండా నింపేసుకుంటావు. ఆమే నీ లోకంగా ప్రేమ పెంచేసుకుంటావు. కానీ, నువ్వేదో అలా అనుకున్నంత మాత్రాన ఎదుటి వ్యక్తి వెంటనే ఆమోదముద్ర వేస్తారని కాదు కదా! నీ ప్రతిపాదనకు వెంటనే తలూపి అప్పటికప్పుడు నీతో కలసి నడవాలంటే అది అయ్యేపనేనా? నువ్వు కాస్త తెలిసిన వ్యక్తివే కావచ్చు. నీ దారీ ఆమె దారీ ఒకటే అయినా కావచ్చు. అంతమాత్రానికే నువ్వూ నేనూ ఒకటేనని నీలో భాగంగా జీవించేస్తారా? ఎవరి జీవితం వారికున్నట్లే. ఎవరి అనుభవాలు వారికి ఉంటాయి. ఎవరి భయాలు వారికి ఉంటాయి. అయినా ఎదుటి వ్యక్తికి నువ్వు ముందే అన్నీ చెప్పేసి నువ్వు ఈ మార్గాన్ని ఎంచుకోలేదు కదా? అలాంటప్పుడు, నువ్వు కాదంటే నేనేమైపోవాలో చె ప్పు అంటే ఎదుటి వ్యక్తి ఏం చెబుతారు? నీ భావోద్వేగాల్ని ఎదుటి వ్యక్తి మీద అలా గుమ్మరించేస్తే ఎలా? సామాజిక కార్యకలాపాల్లో ఆమెకూ బాధ్యత ఉంటుంది ఎవరూ కాదనలేరు. కానీ, ఆమె నీతోనే కలసి నడవాలనేమీ లేదుగా ! ఆప్‌కా అర్‌మాఁ ఆప్‌కా నామ్‌ - మేరా తరానా ఔర్‌ నహీఁ ఉన్‌ ఝుక్‌తీ పల్‌కోఁ కే సివా - దిల్‌ కా టికానా ఔర్‌ నహీఁ జంచ్‌తా హీ నహీఁ - ఆంఖో మే కోయీ దిల్‌ తుమ్‌కో హీ చాహే తో క్యా కీజియే / ఓ మేరే/ ( నీ గురించిన ఆశలు, నీ పేరు ఇవే తప్ప నాకు మరో రాగం లేదు వాలిపోయే నీ కనురెప్పలే తప్ప నాకు మరో ఆవాసం లేదు నువ్వు కాక నా కళ్లల్లో మరేదీ పొసగదు నా మనసు నిన్నే కోరుకుంటే నేనేం చేయను!)
ఎదుటి వ్యక్తి కేవలం వ్యక్తిగానే ఉన్నంత కాలం, అదొక పరిచయంగానే ఉండిపోతుంది. అప్పుడు నీకు నువ్వుగా, హాయిగా నీలో నువ్వు ఉండిపోతావు. కానీ, ఎప్పుడైతే ఆ వ్యక్తి నీ ప్రపంచమైపోతారో అప్పుడు నువ్వింక నువ్వుగా ఉండ లేవు. నీకొక గూడూ గుడారం ఏమీ ఉండవు. నీ ప్రపంచం అంతర్థానమైపోతుంది. అవతలి వ్యక్తే ప్రపంచంగా ఆ కళ్లల్లో, ఆ కంటి వెలుగుల్లో నువ్వు జీవించడం మొదలెడతావు. ఎందుకంటే ఆమె ఒక లోకమైపోయాక ఆమె కాక లోకంలో మరెవరూ ఉన్నట్లు నీకు అనిపించదు. కాకపోతే ఎదుటి వ్యక్తి ఇష్టాయిష్టాలను గమనించకుండా నీ మనోభావాల్ని ఎదుటి వారి మీద రుద్దేస్తానంటే ఎవరూ ఒప్పుకోరు. యూఁ తో అకేలా అక్సర్‌ - గిర్‌ కే సంభల్‌ సక్‌తా హుఁ మై తుమ్‌ పకడ్‌లో హాథ్‌ మేరా - దునియా బదల్‌ సక్‌తా హుఁ మై మైనే మాంగా హై తుమ్హే - దునియా కే లియే అభ్‌ ఖుద్‌ హీ సనమ్‌ ఫైస్‌లా కీజియే / ఓ మేరే / (ఒంటరిగా నేనిలా ఎన్ని సార్లు పడిపోయినా మళ్లీ నిలదొక్కుకోగలను నువ్వు నా చెయ్యందుకో చాలు..... నేనీ లోకాన్నే మార్చేయగలను నిన్ను నే కోరుకుంది లోకహితం కోసమే సుమా ఏ నిర్ణయానికి వస్తావో అదంతా నీ చేతుల్లోనే ఉందింక )
ఎవరైనా తన సొంత పని మీద చాలా దూరమే పయనించి మధ్యలో అలసిపోయారే అనుకోండి. అయినా అవతలి వాళ్లల్లో కొందరికి అదేమంత పెద్ద గాబరా పడాల్సిన విషయంగా అనిపించకపోవచ్చేమో! అలా కాకుండా నువ్వు చేపట్టిన పని పదిమంది కోసం అయినప్పుడు జనం స్పందనలు వేరుగా ఉంటాయి. పదిమంది పని భుజానేసుకుని ఎక్కడైనా పడిపోతే అది సామూహిక నష్టం, సామాజిక నష్టం. అలా తెలిసి తెలిసి సామాజిక నష్టం చేసే హక్కు ఏ వ్యక్తికీ ఉండదు. అందుకే ప్రమాదాన్ని ముందే గమనించి అవసరమనిపిస్తే ఒకరి సాయం తీసుకోవడం అనివార్యమవుతుంది. పైగా నీ వ్యక్తిగత అవసరాల కోసం సాయం కోరినప్పుడు ఎవరైనా విముఖత చూపవచ్చేమో గానీ, సామాజిక ప్రయోజనం కోసం సాయం కోరినప్పుడు అత్యధికులు తమ సుముఖతనే వ్యక్తం చేస్తారు. ఎందుకంటే సామాజిక ప్రయోజనాల్లో తమ వ్యక్తిగత ప్రయోజనాలు ఒదిగి ఉంటాయని ఎక్కువమందికే తెలుసు. సామాజిక హృదయాన్ని ఆవిష్కరించే ఇలాంటి పాటలు అరుదుగా కాకుండా ఎక్కువ సంఖ్యలో రావాలని మనమంతా మనసారా కోరుకోవాలి.
గాలి గాలిగా తేలిపోయే మేఘాల్లా ఉన్నంత కాలం జీవితాన్నించి పొందే స్పూర్తి ఏదీ ఉండదు. అనుభూతి ఏదీ ఉండదు. సముద్రజలాన్ని పీల్చేసే ఆకాశపు ఆరాటమంతా హృదయంలోఉండాలి. ఎండ.... వెన్నెల ఈ రెండూ పైకి ఒకే రకం వెలుతురు కేంద్రాల్లా అనిపించవచ్చు. కానీ ఆ రెండింటి మధ్య ఎంత తేడా ఉంది?. ఎండ జీవితాన్ని మేల్కొలుపుతుంది. రగుల్కొల్పుతుంది. వెన్నెల పరవశంలో ముంచే స్తుంది. నిద్రలోకి జారిపోయేలా చేస్తుంది. మనల్ని తీరానికి చేర్చే నావ ఏదో , మనల్ని కాటు కలిపే బాట ఏదో తెలియకపోతే, మన జీవితం మనకు దక్కదు. జీవిత పరమార్థమైన ఆ దివ్యానందమూ మనకు చిక్కదు. ఈ సందేశమే, ’జిందగీ ఔర్‌ మౌత’ సినిమా కోసం శకీల్‌ బదాయునీ రాసిన పాటలో వినిపిస్తుంది. సి. రామచంద్ర స్వరపరిచిన ఈ పాటను మహేంద్రకపూర్‌ ఎంత మనోహరంగా గానం చేశాడో వింటే గంధర్వులు సైతం అసూయపడతారేమో! ఎవరి సంగతో ఎందుకు వింటే మీకే తెలుస్తుంది!!!
దిల్‌ లగాకర్‌ హమ్‌ యే సమ్‌ఝే - జిందగీ క్యా చీజ్‌ హై ఇశ్క్‌ కహెతే హై కిసే ఔర్‌ - ఆశికీ క్యా చీజ్‌ హై /దిల్‌ లగాకర్‌ / ( మనసు లగ్నం చేసి జీవితం అంటే ఏమిటో తెలుసుకున్నా దేన్ని ప్రేమంటారో..... మనసు పడటం అంటే ఏమిటో తెలుసుకున్నా) / మనసు లగ్నం చేసి/ జీవితాన్ని ఉత్తి గాజు కళ్లతో చూస్తే ఏం తెలుస్తుంది? మనసు పెడితేగానీ అదెంత మహిమాన్వితమో బోధపడదు. జీవితం అంటే మూడక్షరాల పదం కాదు కదా! అది ముల్లోకాల మూట. అంతు చిక్కని కటిక చీకట్ల పాతాళం అందులోనే ఉంది, చీకటి వెలుగుల సమిశ్రమమై ఆత్మను ప్రజ్వలింపచేసే భూతలం అందులోనే ఉంది. అన్నింటికీ అతీతమై, ఎంత ఎగిరినా తరగని జ్ఞాన తారకల గగనతలం అందులోనే ఉంది. అలాంటి మూడు లోకాల ముచ్చటైన జీవితాన్ని ఎవరైనా కనుగుడ్లతో చూస్తే ఏం తెలుస్తుంది? జీవితాన్ని హృదయంతోనే చూడాలి. హృదయంతోనే అర్థం చేసుకోవాలి. ఆ హృదయమైనా త్రిలోకాల్ని చుట్టేసేటంత విశాలమై ఉండాలి. కేవలం భౌతికమే సమస్తమయ్యే ఉత్త మనిషైతే సరిపోదు. మహోత్తుంగ తరంగాల వంటి మనోభావాలున్న మనీషి కావాలి. మహర్షి కావాలి. ప్రాపంచిక పరమసత్యమేమిటంటే, మనుషులంతా భూమ్మీదే పుడతారు. కానీ, కొన్నాళ్లలోనే చాలా మంది పాతాళంలో పడిపోతారు. కొందరే ఆ భూమిని పట్లుకుని అటూ ఇటూ కాకుండా అక్కడే తారట్లాడుతూ అలా ఉండిపోటారు... అదే గొప్ప అయినట్లు..: అత్యంత అరుదుగా అతికొద్ది మందే రివ్వున ఎగిరి ఆకాశాన్ని అందుకుంటారు. ఆకాశమైపోతారు. హృదయం అలా ఆకాశమైన వారికే సమస్త ప్రాణికోటినీ ఆవరించిన ప్రేమ గురించి బోధపడుతుంది. మనసు పడటం అంటే ఏమిటో అందులోని అద్భుతత్వం ఏమిటో అర్థమవుతుంది.
హాయ్‌ యే రుఖ్‌సార్‌ కే శోలే, యే బాహే మర్‌మరీ ఆప్‌ సే మిల్‌కర్‌ యే దో బాతే సమఝ్‌మే ఆగయీ దూప్‌ కిస్‌కా నామ్‌ హై ఔర్‌ చాంద్‌నీ క్యా చీజ్‌ హై / దిల్‌ లగాకర్‌ / ( ఆహా... ఏమి యీ ముఖబంతుల జ్వాలలు, యీ చలువరాతి బాహువులు నిన్ను కలిసిన ఫలంగా ఈ రెండు మాటలైతే అర్థమయ్యాయి దేని పేరు ఎండనో, వెన్నెలంటే ఏమిటో బోధపడ్డాయి ) / మనసు లగ్నం చేసి/. ముఖారవిందం అనగానే ముద్దుమోవి అనేమీ కాదు. ముఖం అంటే సమస్త భావోద్వేగాల్ని ఆవిష్కరించే వేదిక కూడా. జీవితం హృదయంలోకి ఒదిగిపోతే, హృదయం ముఖంలోంచి బయటపడుతుంది. నిజానికి జీవితమూ, హృదయమూ, ముఖమూ వేరు వేరేమీ కాదు. ముఖమంటే మకరంద మాధురిమల్ని ఎగజల్లేది అని మాత్రమే కాదు కదా! అది జీవన జ్వాలల్ని కూడా ఎగజిమ్ముతుంది. జీవితంలో అవీ భాగమే కదా మరి ! అందుకే జీవితం తాలూకు సమస్త అంశాలూ ఆ ముఖంలో ప్రస్పుటమవుతూ ఉంటాయి. నిజానికి ముఖం అన్నది అర్థం చేసుకునే వారికి అర్థంచేసుకునేటంత ఒక అనంతమైన ఒక ఉద్గ్రంధం. జీవితంలో అన్నీ ఉన్నట్లే, ముఖంలోనూ ఆ అన్నీ ఉంటాయి. బాహువులైనా ఏమిటి? అవే దో రక్తమాంసాలు కప్పుకున్న ఎముకల జోడు అని కాదు కదా! అవి శ్రమైక జీవన సౌందర్యాన్ని ఆవిష్కరించే ప్రతినిధులు. ఎండనకా వాననకా ఆరుకాలాలూ, చెమట చిందించి అందమైన ఆకృతుల్ని ఆవిష్కరించే క ర్మాగారాలవి. కొందరు కొండంత బాధలోనూ మందహాసం చేస్తారు. కానీ, ఆనందంలో చేసే మందాహాసానికీ దీనికీ ఎంత తేడా? అలా చూస్తూ వెళితే, ఎండ కూడా వెలుగునే ఇస్తుంది. వెన్నెల కూడా వెలుగునే ఇస్తుంది. కానీ, ఈ రెండు వెలుగులూ ఒకటేనా? కాదు కదా! ఎండ వెలుగు, జీవన పోరాటంలో మనిిషి పట్టు బిగించేలా చేస్తుంది. వెన్నెల వెలుగు పారవశ్యంలో తేలిపోయేలా చేస్తుంది. మైమరిచిపోయేలా చేస్తుంది. అందుకే జీవితంలో ఒడుదుడుకుల పాలు కాకుండా ఉండాలంటే, ఎండకూ, వెన్నెలకూ మధ్యనున్న తేడా ఏమిటో తెలిసి ఉండాలి.
ఆప్‌కీ శోఖీ నే క్యా క్యా, రూప్‌ దిఖ్‌లాయే హమే ఆప్‌ కీ ఆంఖోనే క్యా క్యా, జామ్‌ పిల్‌వాయే హమే హోశ్‌ ఖో బైటే తో జానా, బేఖుదీ క్యా చీజ్‌ హై / దిల్‌ లగాకర్‌/ ( నీ సోయగం నాకు ఏమేమి రూపాలు చూపించింది !! నీ కళ్లు ఏమేమి మధువులు తాగించాయి స్పృహ కోల్పోయాకే నాకు మైకం అంటే ఏమిటో తెలిసింది )/ మనసు లగ్నం/ మెలుకువతో ఉన్నప్పుడు, లోకమంతా కళ్లముందే ఉంటుంది. ఒక్కసారి కాస్త నిదురలోకి జారిపోతే లోకమంతా కనుమరుగైపోతుంది. స్పృహలో ఉన్నప్పుడు ప్రతిదీ సర్వసమగ్రంగా కనిపిస్తుంది. అదే మైకంలో ఉన్నప్పుడు ఏదీ మొత్తంగా ఉండదు. అలా అని ఏదీ మొత్తంగా కనిపించకుండా పోదు. సగం లోకమే కళ్లముందు ఉంటుంది మిగతా సగం కనుమరుగైపోతుంది. అన్నీ సగం సగమైపోతాయి. సగం సగంగానే కనిపిస్తాయి. భౌతిక రూపాలే కాదు. ప్రతి భావోద్వేగమూ సగం సగంగానే కనిపిస్తుంది. అప్పటిదాకా ఆనందోద్వేగంలో ముంచేస్తూ వచ్చిందే, కాస్త మంద్రంగా మనసు మీద మలాం పూస్తూ అలా పైపైన తారట్లాడుతూ ఉంటుంది. అప్పటిదాకా హృదయాన్ని భరించరాని క్షోభకు గురి చేసిన అంశాలు కూడా దూది పింజాల్లా తేలాడుతున్నట్లే అనిపిస్తాయి. కాకపోతే అప్పటిదాకా సంపూర్ణంగా కనిపించినవి హఠాత్తుగా అలా సగం సగంగా కనిపించడం కొందరికి గొప్ప థ్రిల్లింగ్‌గా ఉంటుంది. అయితే ఆ మైకం కోసం మద్యం, మాదక్రద్రవ్యాలే అవసరం లేదు. జీవితానికి అసమాన ప్రతిరూపమై నిలిచిన జీవన సహచరి మలయమారుతం లాంటి మాట చాలు. జీవచైతన్యానికి నిలువుటద్దమైన ఆమె నేత్రాలు చాలు.
ఆప్‌ కీ రాహో మే జబ్‌ సే, హమ్‌ నే రఖా హై కదమ్‌ హమ్‌ కో యే మహ్‌సూస్‌ హోతా హై కె హై మంజిల్‌ పే హమ్‌ కోయీ క్యా జానే ముహబ్బత కీ ఖుశీ క్యా చీజ్‌ హై / దిల్‌ లగాకర్‌ / ( నీ దారుల్లో నేనెప్పుడు నా కాలు మోపుతానో నేను గమ్యం మీదే ఉన్నానన్న అనుభూతి కలుగుతుంది ప్రేమానందం అంటే ఏమిటో నిజంగా ఎవరికేం తెలిసింది) /మనసు లగ్నం చేసి/ జీవన యానంలో ఎవరికి వారం మనం ఎంచుకున్న మార్గంలో పడి అలా నడుస్తూనే ఉంటాం. కానీ, కొందరికి నెలలూ, ఏళ్లే కాదు, దశాబ్దాల పర్యంతం అలా నడుస్తూనే ఉన్నా, ఒక్కోసారి ఎటుపోతున్నామో తెలియదు, ఏ తీరానికి చేరువువుతున్నామో కూడా అర్థం కాదు. దానికి కారణం నీలోని సగాన్ని ఎప్పుడో, ఎక్కడో వదిలేసి, ఇప్పటిదాకా సగం ఆ శరీరంతో సగం ఆత్మతో జీవితం సాగిస్తూ ఉండడమే. సగం ప్రాణంతో అలా ప్రయాణిస్తూ ఉండిపోవడమే. అయితో నీ నుంచి విడిపోయిన నీలోని ఆ సగం కూడా నీలాగే ఎక్కడో అయోమయంగా సంచరిస్తూ ఉంటుంది. ఆ సగంతో నువ్వు కలిసిపోయేదాకా నీ పరిస్థితి ఇలాగే ఉంటుంది. నడుస్తూనే ఉంటావు కానీ బాట సాగదు. పరుగెడుతూనే ఉంటావు కానీ, తీరం కనపడదు. అయినా అలా నడుస్తూ, పరుగెడుతూ , ఎక్కడో ఒక చోట , నీ దారి వదిలేసి, మరో దారిలో కాలు మోపుతావు. అక్కడ కూడా నడక సాగిస్తూనే ఉంటావు. పరుగెడుతూనే ఉంటావు. హఠాత్తుగా ఏ దారి మలుపున్నో తీరా నువ్వు సొమ్మసిల్లిపడిపోయే సమయానికి ఎవరో ఎదురవుతారు. ఆ ఎదురయ్యింది ఎవరో కాదు నీలోంచి పోయిన నీలోని ఆ సగ భాగమేనని నీ ఆత్మకు వెంటనే తెలిసిపోతుంది. ఆ మరక్షణమే ఇన్నేళ్లుగా నువ్వు వెతుకుతున్న నీ తీరం కూడా నీ కళ్ల మందు ప్రత్యక్ష్యమవుతుంది. అదొక అద్భుత అనుభవం. రెండు అర్థ ప్రపంచాలు, ఒక పూర్ణ ప్రపంచంగా మారే ఆ దివ్య ప్రేమలోకం గురించి లోకంలో ఎంత మందికి తెలుసు? నిజానికి ఆ అనుభూతి పొందిన ఆ అరుదైన ఆ హృదయ జీవులదే జీవితమంటే. అసలు సిసలైన జీవ చైతన్యమంటే, మహార్ణవమైన జీవితానందమంటే వారిదే !
తన జీవితానికి తానే లోకమనుకున్న వ్యక్తే తనకు కాకుండాపోతే ఎలా ఉంటుంది? అవతల ఎంత పెద్ద లోకం ఉన్నా శూన్యంగానే అనిపిస్తుంది. తన జీవితం కూడా ఒక్కొక్క అడుగే వేస్తూ ఆ శూన్యంలో కలిపిసోతున్నట్లే అనిపిప్తుంది. అయినా అప్పటిదాకా అతను సైతం తననే లోకం అన్నవాడే కదా! అలాంటి వ్యక్తే ఉన్నట్లుండి అదంతా ఏమీ కానట్లు, తన దారిన తాను ఎలా వెళ్లిపోయినట్లు? తమకు తాముగానే ఆ కొత్త లోకాలు వాళ్ల మీద వచ్చిపడతాయో లేక తామే వెతికి తెచ్చుకుంటారో తెలియదు గానీ, వారైతే ఆ కొత్త లోకంలోకి వెళ్లిపోతారు. అంతటితో ఇంక వారి ఆలోచనలు మారిపోతాయి. జీవితాలు మారిపోతాయి.... వారి జీవిత లక్ష్యాలు మారిపోతాయి. అలా అనుకుంటే తొలినుంచే ఎవరికి వారుగా ఉండిపోతే ఏ సమస్యా ఉండదుకదా! కడదాకా కలసి నడవాలనుకున్న ఏ జీవితాలైనా అర్థాంతరంగా దారులు మార్చుకుంటే ఎలా ఉంటుందో చెప్పేదే పర్వానా చిత్రంలోని ఈ గీతం. డి.ఎన్‌ మధోక్‌ రాసిన ఈ గీతానికి ఖుర్షీద్‌ అన్వర్‌ సంగీతం సమకూరిస్తే, సురయ్యా గుండెలు అవిసిపోయేలా గానం చేయడంతో పాటు ఆ పాత్రలో నటించారు కూడా....
* * * * * *
జబ్‌ తుహ్‌హీ నహీఁ అప్‌నే - దునియా హీ బేగానీ హై ఉల్ఫత్ జిసే కహెతే హైఁ- ఏక్‌ ఝూటీ కహానీ హై / జబ్‌ తుమ్‌ హీ / (నువ్వే నాకు కాకుండా పోయాక - నాకీ లోకమే పరాయిదైపోయింది దేన్ని మనం ప్రేమంటామో - అదంతా ఒక బూటకపు కథే అనిపిస్తోంది)
లోకంలో ఎన్ని కోట్లమంది ఉంటేనేమిటి? నీలోకం ఆ వ్యక్తే అయినప్పుడు నీకింక వేరే లోకం ఏముంటుంది? ఆ స్థితిలో అవతల మరోలోకం ఉందన్న ధ్యాసైనా ఉండదు. జీవితం పారవశ్యాల్లో తేలిపోతుంది. కాకపోతే ఉన్నట్లుండి హఠాత్తుగా ఆ లోకమే దూరమైపోతే, ఎప్పటికీ నీకు కాకుండా పోతే మన ఉనికేమిటో మనకే అర్థం కాదు. ఏది సత్యమో, ఏది అసత్యమో బోధపడదు. అప్పటిదాకా ప్రేమ అనుకున్నదే, ఉత్తి అబద్ధం అనిపిస్తుంది. అదేమిటో గానీ, కొందరు కొన్నాళ్లే ఒక లోకంలో ఉండి, ఆ తర్వాత మరో లోకంలోకి మరోలోకంలోకి అలా అలా లోకాలు మారుస్తూ వెళ్లిపోతుంటారు. కానీ, కొందరికి మాత్రం ఒకే ఒక్క లోకం ఉంటుంది. వారికి ప్రేమైనా, వియోగమైనా అక్కడే, జీవనమైనా మరణమైనా అక్కడే. అలాంటి వారికి తమలోకం చేజారిపోతే లోకంలో ఇంకేదీ నిజం కాదనిపిస్తుంది. చివరికి ప్రేమ కూడా అబద్దమే అనిపిస్తుంది.. జాతే హుయే క్యోఁ తుమ్‌ కో, ఇస్‌ దిల్‌ కా ఖయాల్‌ ఆతా తడ్‌పాకే చలేజానా- ఏక్‌ రీత్ పురానీ హై / జబ్‌ తుమ్‌హీ/ ( వెళ్ళిపోతున్న నీకు నా యీ హ్రుదయాన్ని గురించిన ద్యాసెందుకు తపింపచేసి వెళ్లిపోవడం - ఒక పాత రీతే కదా మరి!)
జీవనయానంలో బహుదూరపు బాటసారులై, ఎవరికి వారు అలా వెళిపోతుండవచ్చు. ఎప్పటికీ అలాగే ఎవరి దారిలో వారు అలా వెళ్లిపోతే ఏమీ ఉండదు. కానీ, ఉన్నట్లుండి కొందరికి తామేదో ఒంటరి పక్షి అయినట్టు, ఒంటి స్థంభం మేడలో కూర్చుని ఏవో ఆర్తనాదాలు చేస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది. ఎవరి నీడనో చేరితే తప్ప తానింక మనలేననిపిస్తుంది. అంతటితో అప్పటిదాకా ఏ వైపునో ఉన్న మనసు మరే వైపో వెళుతుంది . ఆ వెళ్లినదేదో ఏ చెట్టుమీదో గుట్ట మీదో వాలిపోతే ఏమీ ఉండదు. కానీ, ఏ హృదయం మీదో వాలిపోతేనే అంతా అతలాకుతలమైపోతుంది. ఒక దశలో మరీ అంతగా ఆంధోళన పడాల్సిన పనేమీ లేదులే! ఇదో ఆనంద సీమేలే అనికూడా అనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే తన ప్రతిపాదనకు ఎదుటి వారినుంచి వ్యతిరేకత ఏదీ రానప్పుడు, ఇద్దరి గొంతులూ ఒకేలా, ఇద్దరి మాటా ఒకేలా ధ్వనించినప్పుడు ఏదీ వేరు కాదనిిపిస్తుంది. ఇప్పటిదాకా నేను జీవించినది జీవితమే కాదు. ఇప్పటిదాకా నేనున్నది ఒక లోకమే కాదనిపిస్తుంది. ఇంకేముంది మనసు ఎప్పటికీ ఆ కొత్త లోకంలోనే తిష్టవేయాలనుకుంటుంది. అందమైన పొదరిల్లు అల్లుకుంటుంది. అందులో తన సహవాసితో మకాం వేసి జోరుజోరుగా షికారు పాటలే ఆలపిస్తుంది. కానీ, అలా వచ్చిన హృదయాలన్నీ స్థిరంగా ఉండిపోవడానికి కాదని, కొద్దికాలం హృదయాలను మురిపించి ఆ తర్వాత తపింపచేయడానికి, విలవిల్లాడేలా చేయడానికేనని ఆ తర్వాతెప్పుడో తెలిసిపోతుంది. అప్పటిదాకా ఏ రోజూ లోకాన్ని తరచి చూడని తనకు ఒకసారి అలా పరికించి చూసే సరికి అంతా వింతగా అనిపిస్తుంది. లోకం తీరే ఇంతని, దీనికున్న రీతీ రివాజులన్నీ ఇవేనని బోధపడుతుంది. అంతటితో గుండె తడారిపోతుంది. గొంతు పగుళ్లు బారి మాటే పెగలకుండా పోతుంది. పర్వానే కే జల్‌నే పే - హఁస్‌నా న తమాషాయీ హస్‌తీ హుయీ శమ్మా భీ ఁ ఏక్‌ రాత్ కీ రానీ హై /జబ్‌ తుమ్‌ హీ/ (శలభాలు కాలిపోవడం చూసి, తమాషాగా నవ్వుకోకు నవ్వుతున్న దీపం కూడా ఆ ఒక్కరోజుకి రాణియే కదా!)
’తమసోమా సద్గమయా’ అనే మాట ఎన్ని యుగాలుగా వినపడుతోంది. రుషులూ, మహర్షులంతా చీకటిని వదిలేసి వెలుగులోకి వెళ్లండి అంటూ ఘోషించిన వారే కదా! అలాంటప్పుడు కాంతిని ప్రేమించడం శలభాల (మిడతలు) తప్పెలా అవుతుంది.? అసలు జగత్తు నడిచేదే కాంతితో కదా! కాకపోతే ఆ కాంతి కాల్చివేస్తుంది కూడాననే సత్యం తెలియకపోతే ఎలా? అని ఎవరైనా ప్రశ్నించవచ్చు. తమ హద్దుల్లో తాము ఉండిపోతే ఈ సమస్యే ఉండదు కదా అని కూడా ఎవరైనా అనవచ్చు. కానీ అవ్యాజమైన ప్రేమకు హద్దులు ఉంటాయా? హద్దులంటూ ఉంటే అసలది ప్రేమ ఎలా అవుతుంది.? ప్రేమ అభయాన్నిస్తుంది. అద్వైతంగా ఉంటుంది. అవును మరి! ప్రేమలో ఏదో ఒకటే ఉంటుంది. ఇద్దరు కాస్తా ఒక్కరే అవుతారు. అంతిమంగా ఒక్కరే ఉంటారు. అప్పటిదాకా నీ ఎదురుగా ఉన్నది నిన్ను తాకి బూడిదైపోయింది నీలో భాగమేనని నీకు తెలియాలి గానీ శలభాలు కాలిపోవడాన్ని చూసి దీపాలు తమాషాగా నవ్వుకుంటే ఎలా? పోనీ ఆ నవ్వుకునే దీపస్థంభమైనా శాశ్వతంగా ఉండిపోయేదేమీ కాదు కదా! అశాశ్వతం అనుకుంటే అన్నీ అశాశ్వతమే. అయితే అశాశ్వతమైన జీవితంలో శాశ్వతానందాన్ని పొందడంలోనే జీవన వైదుష్యం ఉంది. అసలు సిసలైన జీవన జ్ఞానం ఉంది.
ఒక లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలనుకుంటే ఒక్కోసారి వంద అవరోధాలు వచ్చిపడుతుంటాయి. ఎంతో కష్టపడి ఒక అవరోధాన్ని తొలగించేసరికి మరో పది ఆటంకాలు మనదారికి అడ్డుపడతాయి. వీటన్నింటినీ ఒకే ఒక్కరుగా ఎదుర్కోవడం అన్నిసార్లూ సాధ్యం కాకపోవచ్చు. ఆ స్థితిలో ఎవ రైనా తోడుగా వస్తే ఎంత బావుండునోకదా అనిపించవచ్చు. సరిగ్గా అదే సమయంలో ఎవరో వచ్చి తామే స్వయంగా ఆహ్వానించారనుకోండి. ఇంక కాదనడం ఎక్కడుంటుంది? వెతకబోయిన బంగారు తీగె వేలికి చుట్టుకున్నంత ఆనందంగా హర్షాతిరేకానికి లోనవుతాం. కాకపోతే వాళ్లు మనల్ని మధ్యలో వదిలేసి పోకుండా కొన్ని ముందు జాగ్రత్తలైతే చెబుతాం. దేస్‌- పర్‌దేస్‌ సినిమా కోసం అమీత ఖన్నా రాసిన ఈ పాట ఈ అంశాల్నే ప్రస్థావిస్తుంది. రాజేశ్‌ రోషన్‌ సమకూర్చిన బాణీకి లతామంగేష్కర్‌ గాత్రం ఎన్ని సొగసులు అద్దిందో మీరే వినండి.
* * * * * *
ఆప్‌ కహే ఔర్‌ హమ్‌ న ఆయే - ఐసే తో హాలాత్ నహీ ! ఓ..... మంజిల్‌ తక్‌ పౌంచేంగే కైసే - ఆప్‌ కా జబ్‌ తక్‌ సాథ్‌ నహీఁ /ఆప్‌ కహే ఔర్‌/ (మీరు అడగడమూ... నేను రాకపోవడం కూడానా? అలాంటి పరిస్థితే లేదు అసలు మీ తోడే లేకపోతే గమ్యాన్నెలా చేరుకోగలన్నేను)
చేరుకోవాలనుకున్న గమ్యం ఇద్దరిదీ ఒక్కటే అయినప్పుడు ఏం చేస్తారు? ఆ రెండవ వ్యక్తినుంచి పిలుపొస్తే చాలు, ఏమాత్రం బెట్టు చేయకుండా వెంటనే అంగీకారం తెలిపేస్తారు. మొదట తమ ప్రయాణాన్ని ఎవరికి వారు వేరు వేరుగానే ప్రారంభించి ఉండవచ్చు. కానీ, తామిద్దరి మార్గం, గమ్యం ఒకటేనని తెలిసిపోయాక విడిగా ఎందుకు! కలిసినడిస్తే పోలా అనిపించవచ్చు. కలిసి నడవడంలో నిజంగా ఎంత సౌలభ్యం ఉంది! ఏ విపత్కర పరిస్థితో ఎదురైనప్పుడు ఒకరినొకరు ఆదుకోవచ్చు. పరస్పర స్పూర్తితో గుండె దిటవు చేసుకోవచ్చు. అయినా, అన్ని గమ్యాల్నీ అందరూ ఒంటరిగానే చేరుకోలేరు కదా!. ఆ నిజం కొందరికి మొదట్లో తెలియకపోయినా కాలగతిలో తెలుస్తుంది. పోనుపోను ఒక్కోసారి తాము ఎంచుకున్న దారిలో ఒంటరిగా సాగిపోవడం అసాధ్యమని తేలిపోతుంది. ఆ స్థితిలో నీతోడే లేకపోతే నేననుకున్న తీరాన్ని చేరడం సాధ్యమే కాదంటూ స్పష్టంగానే చెప్పేస్తారు. అలా చెప్పేయడానికి వారి మనసు ఏమాత్రం వెనుకంజ వేయదు. చాహ్‌నే వాలోఁ కీ దునియా మేఁ చాహ్‌నే వాలే ఆగయే ఉల్ఫత్ కీ మయ్‌ ఆంఖోఁ సే లో ఆజ్‌ పిలానే ఆగయే ఆప్‌ పియే ఔర్‌ ఆప్‌ న ఝూమే - ఆప్‌ కీ బస్‌కీ బాత్ నహీఁ ఓ.... /ఆప్‌ కహే ఔర్‌/ (కోరుకునే వారి లోకంలోకి కోరుకున్న వారు వచ్చేశారు ప్రేమ మధువును ఈ రోజు కళ్లతో తాగించడానికి వచ్చేశారు ఆ మధువు తాగికూడా మీరు మత్తిల్లకుండా ఉండి పోవడమా? అది మీ వల్ల అయ్యే పనే కాదు సుమా!)
కోరుకున్న వారే కడదాకా తమ తోడుగా రావడమన్నది ఎంతమంది జీవితాల్లో జరుగుతుంది? ఆశించినట్లు నిజంగానే అలా తోడైవస్తే, ఆ ఇద్దరూ కొంత కాలం కలిసి నడుస్తారు. కాకపోతే, ఉన్నట్లుండి ఆ ఇద్దరిలో ఒక్కరు హఠాత్తుగా మాయమైపోతారు. మాయమైపోవడం అంటే ఎక్కడికో వెళ్లిపోవడం అని కాదు. ఒకరి ఆత్మలో ఒకరు కలిసిపోయి ఏకాత్మగా ఒక్కరే మిగిలిపోతారు. దాన్నే కదా ప్రేమంటాం. నిజానికి ఏ లక్ష్యాన్ని సాధించాలన్నా, ఆ లక్ష్యం మీద అవ్యాజమైన ప్రేమ ఉండాలి. అయితే లక్ష్యంమీద ఉన్న ఆ ప్రేమ ఆ లక్ష్యసాధనలో తనతో కలిసి నడుస్తున్న వాళ్ల మీదికి కూడా పాకుతుంది. అదే జరిగితే, వాళ్లు నడుస్తున్న దారంతా ప్రేమతో తడి సిపోతుంది. కళ్లల్లో ప్రేమ మధువు నిండిపోతుంది. ఆ మధువు పొంగిపొర్లుతుంటే ఎదుటివ్యక్తి గుండెలోకి ఒంపేస్తారు. దివ్యార్థ్రమైన ఆ ప్రేమ మధువుతో మత్తిళ్లకుండా ఎవరైనా ఉంటారా? ఆ స్థితిలో ఆ మత్తులో ఊగకుండా నిగ్రహించుకోవడం నిజంగా ఎవరి వల్లా కాదు చమక్‌తా హువా హై తీర్‌ హుస్న్‌ కా జరా సంభల్‌ కే రహియేగా నజర్‌ నజర్‌ కో మారేగీ తో- కాతిల్‌ హమే న కహియేగా చాల్‌ చలీ హై సోంచ్‌ కే హమ్‌నే - ఇస్‌ ఖేల్‌ మే అప్‌నీ మాత్ నహీఁ ఓ..... /ఆప్‌ కహే ఔర్‌/ (తళుకులీనే అందాల బాణమిది కాస్త సంభాళించుకో చూపు చూపునా వేటు బడితే, నన్ను హంతకి అనమాకు అన్నీ ఆలోచించే ఈ అడుగులు వేశాను ఈ ఆటలో ఓటమెక్కడిది మనకు)
ప్రేమ ఎలా పుట్టినా అది తన సహజతత్వాన్ని కోల్పోదు. ఏ పూలగుత్తికో గురిపెట్టిన బాణమే కావచ్చు. కానీ, ఒడిసిపట్టుకోవడం తెలియకపోయినా, గురిపెట్టడం రాకపోయినా, అది మరెక్కడో దిగిపోవచ్చు. ఆ దెబ్బకు ఒక్కోసారి ఎవరి దేహమో లేదా మనసో నిలువెల్లా రక్తసిక్తమైపోవచ్చు. అందుకే తళతళా మెరిసే ఈ అందాల బాణాన్ని అతి జాగ్రత్తగా ప్రయోగించే విలువిద్య తెలియడం చాలా అవసరం. లేదంటే, అది ఎంత రక్తపాతానికి దారి తీస్తుందో జీవితాన్ని ఎలా అతలాకుతలం చేస్తుందో ఎవరికి తెలుసు? సాధారణంగా, ఎవరైనా బాణం బారిన పడటానికి విలుకాడే గురితప్పడంకారణమైతే కావచ్చు. లేదా మనమే వాళ్ల దృష్టి చెదిరిపోయేలా చే సి వాళ్లు గురితప్పడానికి మనమే కారణమై ఉండవచ్చు. అలాంటప్పుడు ఒకరినొకరు హంతకుడనేస్తే ఎలా? ఎప్పుడో అరుదుగా తప్ప వేల కోణాల్లోంచి ఆలోచించి నారి సారించేవారు గురి తప్పడం ఉండదు. విజయం చేజారిపోయే అవకాశమే ఉండదు. పాస్‌ ఆకే యే ఆప్‌కే హమే హోనే లగా అహసాస్‌ హై దమ్‌ హై తో బస్‌ ఆప్‌కే దమ్‌ సే ఆప్‌ హీ కే పాస్‌ హై క్యా కరే జో హాలే దిల్‌ కో ఐసే తో జజ్‌బాత్ నహీఁ ఓ.... /ఆప్‌ కహే ఔర్‌ / (మీ చేరువైన ఫలంగా నాలో ఈ అనుభూతి కలుగుతోంది ఉన్న ప్రేమేదో మీ ప్రాణంతో కలిసి మీ చెంతనే ఉన్నట్లుంది ఇదేదో ఒక భావోద్వేగంలే అనుకోవద్దు- నా మనస్థితే అలా ఉంది)
ఏ తీరాన్ని చేరడానికో, ఏ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికో ఎవరైనా ఒకరి సన్నిధిలోకి వెళ్లి ఉండవచ్చు. అయితే ఒక్కోసారి అద్భుతమైన పారవశ్యానికి లోనై ఆ సన్నిధానమే సమస్తమనిపించవచ్చు. ప్రాణమున్నంత కాలం అక్కడే ఉండిపోవాలనిపించవచ్చు. అప్పుడప్పుడే మొదలైన అనుబంధమే అయినా కొందరికి అది దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న అనుభూతిగా అనిపిస్తుంది. అందులో తప్పేమీ లేదు. కాకపోతే ఆ ప్రేమలోకంలో పడి అసలైన లక్ష్యలోకానికి దూరమైపోకూడదు. వ్యక్తిగత బంధాలు కేవలం, సుఖ సంతోషాల్నే కాదు. అప్పుడో ఇప్పుడో వ్యక్తిగతమైన సమస్యల్ని కూడా మోసుకువస్తాయి. ఒక్కోసారి ఆ వ్యక్తిగత సమస్యల్ని పరిష్కరించమే పెద్ద పనైపోతుంది. ఈ క్రమంలో ఒక్కోసారి అనుకున్న లక్ష్యం నుంచి వైదొలగే ప్రమాదం కూడా ఏర్పడవచ్చు. . సామూహిక సమస్యల్ని పరిష్కరించే దిశగా వెళ్లవలసిన అడుగులు అర్థాంతరంగా ఆగిపోవచ్చు. అలా అని, వ్యక్తిగత బంధాలనుంచి తప్పించుకోవాల్సి అవసరమేమీ లేదు. కాకపోతే అక్కడే కూరుకుపోకూడదు. అలాంటి సమయాల్లో మనతో కలిసి నడిచే వారు, మన లక్ష్యం, వారి లక్ష్యం ఒకటే అయిన వారు, ఆ సమయంలో మనల్ని తట్టిలేపుతారు. వ్యక్తిగత వలయాల్లోంచి లేవదీసి సామాజిక ర హదారుల గుండా నడిపిస్తారు. అలాంటి వారు ఎప్పుడైనా అనుకోకుండా ఎదురై సమష్టిగా సాగిపోదాం రమ్మంటే మనసున్న ఏ మనిషైనా రానని ఎలా అనగలడు?
